KABANATA 2: ANG HAPDI NG KAHAPON AT ANG MGA KABAYARAN
Ang malakas na lagutok ng bakal na tarangkahan ay bumaon sa dibdib ni Tomas na parang malamig na balaraw. Sa bawat patak ng ulan na humahampas sa kanyang lumang jacket, tila sinasampal siya ng katotohanang huli na ang lahat. Ang 3,500 piso na mahigpit niyang hawak sa nanginginig na palad ay nagsimulang mabasa, kumukupas ang papel kasabay ng pangarap niyang marangyang pamumuhay.
Sa kabilang panig ng matayog na bakod, sa loob ng mainit at maliwanag na mansiyon, nanatiling magkayakap ang anim. Walang humagulgol nang malakas; ang maririnig lamang ay ang mabibigat na paghinga ng mga taong sa wakas ay nakabitaw na sa pinakamabigat na tanikala ng kanilang kahapon.
Humiwalay si Elena sa yakap ng kanyang limang anak. Tumingin siya sa bawat isa sa kanila—kay Lucas na may paninindigan sa mga mata, kay Clara na may pusong mapagpagaling, kay Mateo na tagapagtanggol ng katuwiran, kay Daniel na masipag at mapagkalinga, at kay Sarah na maingat at mapagbantay.
“Salamat, mga anak,” mahinang wika ni Elena, habang pinupunasan ang bahagyang pangingilid ng luha sa sulok ng kanyang mga mata. “Salamat dahil hindi ninyo hinayaang lamunin kayo ng galit.”
“Hindi galit ang nararamdaman namin, Nay,” sagot ni Lucas habang inaalalayan ang ina pabalik sa malambot na sofa. “Kalinawan ito. Sa loob ng tatlumpung taon, inisip ko kung anong mukha ang ihaharap ko kapag nakita ko ang lalaking nagbigay sa amin ng buhay. Ngayong nakita ko na siya, napagtanto kong isa lang pala siyang estranghero na nagkataong may kapareho naming apelyido.”
“Tama si Kuya,” dugtong ni Clara, lumapit siya at marahang hinawakan ang kamay ng ina. “Noong bata ako, sa tuwing may dinadala akong pasyenteng umiiyak ang mga magulang sa ospital dahil walang pambili ng gamot, naaalala kita, Nay. Naaalala ko kung paano mo kinatok ang lahat ng botika sa bayan para lang magmakaawa ng antibiotic ko noong may pneumonia ako. Ang tunay na magulang ay nagbubuwis ng buhay, hindi nagpapalayas ng sariling dugo.”
Samantala, sa labas ng mataas na pader, nanatiling nakatayo si Tomas sa ilalim ng lumalakas na buhos ng ulan. Ang tubig-baha sa gilid ng kalsada ay unti-unting pumapasok sa kanyang pudpod na sapatos. Tumingala siya sa ikatlong palapag ng mansiyon kung saan maliwanag ang mga bintana.
May dumaang tricycle na nagwisik ng maruming tubig sa kanyang pantalon, ngunit hindi siya gumalaw. Ang isip niya ay lumilipad pabalik sa taong 1996. Naalala niya ang gabing iyon sa lumang dampa. Ang iyak ng limang sanggol na sabay-sabay na nagugutom. Ang panlalabo ng kanyang mata dahil sa takot sa responsibilidad. Naalala niya kung paano niya kinapa ang ilalim ng unan ni Elena habang natutulog ito sa sobrang pagod matapos magsilang. Kinuha niya ang bawat sentimo, isinilid sa bulsa, at lumabas sa kadiliman nang hindi man lang lumingon.
“Akala ko madali lang,” bulong ni Tomas sa sarili, habang ang luha niya ay humahalo sa malamig na patak ng ulan. “Akala ko kapag lumipas ang panahon, makakalimutan ang lahat. Akala ko pera lang ang kailangan.”
Ngayon ay hawak niya ang pera—ang eksaktong tatlong libo’t limang daang piso. Ngunit ano ang mabibili nito? Isang linggong pagkain sa karinderya? Ilang gabing upa sa maruming motel sa Maynila? At pagkatapos noon, ano na? Matanda na siya, mahina na ang tuhod, at walang sinumang tatawag sa kanya ng “Tatay” sa kanyang pagtanda. Ang kapatid niyang si Nestor ay itinakwil na rin siya dahil sa kanyang bisyo at pambababae noon. Wala siyang uuwian.
Sa loob ng mansiyon, nagtipon ang pamilya sa malaking hapag-kainan. Nakahain doon ang simpleng sinigang na bangus at mainit na kanin—isang paalala sa mga araw na ang isang pirasong isda ay pinaghahatian nilang anim noong nagsisimula pa lamang sila sa maliit na tindahan ni Elena.
Binuksan ni Daniel ang usapan habang naglalagay ng sabaw sa mangkok ng kanyang ina. “Nay, nakausap ko kanina ang barangay captain bago dumating si Tomas dito. Alam ng buong baryo na nagpagala-gala siya sa palengke kahapon pa, nagtatanong kung nasaan ang ‘mansiyon ng mayamang asawa’ niya. Ipinagyayabang niya sa mga tricycle driver na babalikan niya ang pamilya niya para maningil ng parte niya.”
Umiling si Mateo habang naghihiwa ng pagkain. “Ganyan ang mentalidad ng mga taong walang inambag sa pagtatanim ngunit gustong manguna sa pag-ani. Akala niya uubra ang pananakot niya gamit ang lumang Family Code. Hindi niya alam na ang batas ay hindi bulag sa abandonment at panloloko. Kung ipinagpilitan niya kanina, mismong mga pulis ang magpapasok sa kanya sa selda.”
Tumingin si Sarah sa lumang brown folder na nakapatong pa rin sa gilid ng mesa. “Alam mo, Nay, noong inabot ko sa kanya ang tatlong libo’t limang daan, nakita ko ang panginginig ng mga daliri niya. Hindi dahil sa galit, kundi dahil sa matinding kahihiyan. Sa buong buhay ko bilang accountant, marami na akong nakitang nalulugi sa negosyo. Pero ngayong araw, nakita ko ang pinakamalaking pagkalugi sa buong mundo: ipinagpalit niya ang limang matatagumpay na anak at isang tapat na asawa sa halagang tatlong libo’t limang daan.”
Ngumiti nang bahagya si Elena. Hinawakan niya ang baso ng tubig at uminom bago nagsalita nang buong hinahon.
“Noong gabing umalis siya, mga anak, nanalangin ako sa Diyos. Lumuhod ako sa basang lupa ng dampa habang kayong lima ay nakahiga sa iisang banig. Sinabi ko sa Kanya: ‘Panginoon, kung kukunin Mo ang lalaking ito sa amin, bigyan Mo ako ng lakas na maging ina at ama nang sabay. Huwag Mong hayaang magutom ang mga batang ito, at huwag Mong hayaang lumaki silang may lason ng paghihiganti sa kanilang puso.’ Dininig ng Maykapal ang panalangin ko.”
Tumingin si Elena sa paligid ng marangyang silid. “Ang bahay na ito, ang mga negosyo ni Daniel, ang ospital na pinaglilingkuran ni Clara, ang law firm ni Mateo, ang brokerage firm ni Lucas, at ang accounting firm ni Sarah—wala sa mga ito ang itinayo para patunayan kay Tomas na nagkamali siya. Itinayo natin ito dahil may pangarap tayo para sa isa’t isa.”
“Kaya tama ang naging desisyon mo kanina, Nay,” wika ni Lucas. “Ang patawarin siya sa puso ngunit huwag siyang papasukin sa buhay natin. Ang pagpapatawad ay para sa sarili nating kapayapaan; ang paglalagay ng hangganan ay proteksyon para sa ating dangal.”
